İŞ EKİPMANLARI PERİYODİK MUAYENE

Günümüzde sanayinin birçok kolunda çelik konstrüksiyonların kullanılması, zamanla yorulmanın
etkisiyle risk oluşturmaktadır. Yorulma kendini, malzemede veya kaynak dikişinde, çatlak olarak
gösterir. Yorulma çatlakları, ani kırılmalara neden olabileceğinden, iş sağlığı ve güvenliği bakımından
son derece büyük riskler oluşturmaktadır. Özellikle meydana gelen çatlak gibi hataların büyük bir
çoğunluğu gözle fark edilemez. Konstrüksiyonda meydana gelen bu hataları, alışılagelmiş
yöntemlerle yapılan testler sonucu belirlemek zordur ve iş güvenliği açısından risklidir.
Türkiye’de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında yayımlanan 25.04.2013 tarihli ve
28628 nolu İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği*, iş
ekipmanlarının kullanımı ile ilgili sağlık ve güvenlik yönünden uyulması gerekli asgari şartları
belirlemektir. İlgili yönetmelikte beton pompalarının kontrolleri tam olarak detaylandırılmamış olsa
da iş ekipmanlarının bakım, onarım ve periyodik kontrolleri, ilgili ulusal ve uluslararası standartlarda
belirlenen aralıklarda ve kriterlerde, imalatçı verileri ile fen ve tekniğin gereklilikleri dikkate alınarak
yapılması gerektiği belirtilmektedir.
Beton pompaların periyodik kontrolleri ile ilgili kriterleri belirleyen uluslararası standart olan EN
12001 Standardı’na göre beton pompalarının “yapısal kontrollere” tabi tutulması gerekmektedir. Bu
Standart TSE tarafından Türkiye’de TS EN 12001:2013 olarak yayımlanmış olup yerli beton pompası
üreticileri ile ithalatçılar bu standarda göre üretim, test ve kontrol yapmaktadırlar. Bu kontroller
sayesinde beton pompalarında bom-ayak kırılmaları gibi önemli kazaların oluşmasına yol aşan
uygunsuzlukların önüne geçilmesi sağlanabilmektedir.
Bu kapsamda; hazır beton iş kolunda kullanılan bomlar ve benzeri, dinamik yük altında çalışan ve
yorulmaya maruz kalan her türlü iş ekipmanının, yapılacak olan periyodik kontrollerinde özellikle

NOT: Kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrol kriterlerinde yer alan standartlar listesinde

TS EN 12001:2013 standardı yer almamaktadır. Bakanlığa görüş bildirerek bir sonraki değişiklikte
eklenmesi sözlü olarak talep edilmiştir.
oluşabilecek yüzey çatlaklarının uygun tahribatsız muayene yöntemi (NDT) ile kontrol edilmesi
gerekmektedir.
Beton pompaları ve benzeri iş ekipmanlarında kullanılacak muayene yöntemleri şunlardır:
VT – Görsel Muayene,
MT – Manyetik Parçacık,
PT – Sıvı Penetrant,
UT – Ultrasonik,
RT – Radyografik.
Kontroller gözle muayene ile başlamalıdır. Gözle muayene yöntemi tahribatsız muayenenin en
temel unsuru olup diğer muayene metodları öncesi yapılması gerekmektedir. Bomlar ve benzeri,
dinamik yük altında çalışan ve yorulmaya maruz kalan her türlü ekipman için en uygun ve etkili
yüzey kontrolü “Manyetik Parçacık Muayene Yöntemi” olup, erişimi mümkün olmayan bölgelerde
“Sıvı Penetrantla”, “Radyografik Yöntem”le ya da “Ultrasonik Muayene Yöntemi” de uygulanmalıdır.
Özellikle pimlerde oluşacak hataların tespitinde “Manyetik Parçacık Muayene Yöntemi” yetersiz
kalacağından “Ultrasonik Muayene Yöntemi” uygulanması gerekmektedir.
Yapısal kontroller içerisinde iş ekipmanının güvenli kullanımına ilişkin tüm parametreler (kilit
kontrolü, acil stoplar, uyarı işaretleri, çatlak kontrolleri, bağlantı kontroller vb.) kontrol edilmekte ve
kabul edilemez uygunsuzluklar (hatalar) belirlendiğinde ekipmanın çalışmasına müsaade
edilmemektedir.
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’ne göre kaldırma ve iletme
ekipmanlarının periyodik kontrolleri, makine mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü
mezunu teknik öğretmenler ya da makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır. Söz
konusu periyodik kontrollerde tahribatsız muayene yöntemlerinin kullanılması durumunda, bu
yöntemler sadece TS EN ISO 9712 Standardı’na (EN 473) göre eğitim almış mühendisler, teknik
öğretmenler, teknikerler veya yüksek teknikerler tarafından uygulanabilmektedir.
Muayene ve kontrol işlemleri dışarıdan bir firma aracılığı ile gerçekleştiriliyor ise firmaların mutlaka
TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi’ne (İlgili standartlar çerçevesinde, TS 12681, Kara yolu taşıtları – Özel
amaçlı taşıtlar; TS 13288 Beton işleme makinalarına ait kurallar vb.) sahip olması gerekmektedir.
Çelik konstrüksiyonlar da gerçekleşen problemler de işlemi yapacak olan firmada çalışan
personellerin mutlaka sertifikalı olması gerekmektedir.
Periyodik bakımlar sırasında tespit edilmiş çatlak ve benzeri süreksizlikler, TS EN ISO 15614-1’e göre
hazırlanmış bir prosedürle desteklenmiş bir kaynak şartnamesine göre yapılmalıdır. Kaynak işlemini
gerçekleştiren kişinin kesinlikle Çelik Kaynakçısı Mesleki Yeterlilik ya da TS EN ISO 9606-1’e göre
akredite kuruluştan alınmış kaynakçı sertifikası olması gerekmektedir. Projesiz olarak ve belgesiz
kişilerce yapılan kaynaklı tamiratların ise olası hasarların daha fazla artmasına neden olmaktadır.
Muayene işlemleri yapacak personelin mutlaka VT + MT, PT, UT, RT bir ya da birden fazlasına sahip
olmalıdır. İnceleyen kişinin minimum seviye-1, onaylayan kişinin en az seviye-2 olması
gerekmektedir. Yapılacak tahribatsız muayenenin seviye-2 sertifika sahibi tarafından talimatının
yazılması gerekmektedir.
TM Yöntemi Seviye 1 Seviye 2 Seviye 3
RT, UT, ET 3 ay 9 ay 18 ay
MT, PT, VT 1 ay 3 ay 12 ay
 Aylık çalışma deneyimi, 40 saat/hafta esasına veya yasal çalışma haftası esasına
dayanır. Kişi, haftada 40 saati aşan süre çalıştığı zaman, toplam saat üzerinden
hesaplama yapılabilir; ancak bu deneyimi ispatlamakla yükümlüdür.
 Seviye 2 belgelendirmesi için, çalışma deneyiminin Seviye 1 olarak yapılan
çalışmayı içermesi gerekir. Eğer aday Seviye 1 olarak hiç çalışmadan doğrudan Seviye
2 olarak vasıflandırılacak ise gerekli deneyim süresi, Seviye 1 ve Seviye 2 için olan
sürelerin toplamı kadardır. Bu deneyim süresinde hiçbir azaltmaya müsaade edilmez.
 Seviye 3 belgelendirmesi için, çalışma deneyiminin Seviye 2 olarak yapılan
çalışmayı içermesi gerekir. Eğer aday Seviye 2 olarak hiç çalışmadan, Seviye 1’den
Seviye 3’e doğrudan vasıflandırılacak ise gerekli deneyim süresi, Seviye 2 ve Seviye 3
için olan sürelerin toplamı kadardır. Bu deneyim periyodunda azaltma yapılamaz.
 Seviye 3 belgelendirmesi için gerekli deneyim süreleri, belgelendirilecek kişinin
teknik okul, akredite edilmiş bir yüksekokul ya da üniversitede en az iki yıllık
mühendislik veya fen bilimleri eğitimini başarı ile tamamladığı farz edilen durumlar
için geçerlidir. Böyle olmaması durumunda Seviye 3 sütununda belirtilen süre, 2
çarpanı ile çarpılmalıdır.
TS EN 12001:2013 Standardı’nda “7.2.1.3 Reinspection – Tekrar Muayene” altında beton
pompalarının kontrol süreleri belirtilmiştir.
 1-5 yaşına kadar olan beton pompaları, kule boomlar, shotcreteler 1 yıl ya da 1000 çalışma
saati,
 5-10 yaşı arasında olan beton pompaları, kule boomlar, shotcrete makineleri 1 yıl ya da 500
çalışma saati,
 10+ yaşında olan beton pompaları, kule boomlar, shotcrete makineleri 1 yıl ya da 250
çalışma saati,
 Yapısal kontrolleri gerçekleştirecek olan personeller ise yapılacak kontrolleri gerçekleştirme
vasfında olması gerekmektedir.
T.C Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (Bakanlık), 2015 yılından beri ertelemekte olduğu periyodik
muayene, yapısal kontrol rapor gönderimlerini ve bu kontrolleri yapacak kişi/kurumlara kayıt
numarası verme işlemini her yıl ertelemiştir. 24.4.2017 tarihli 30047 Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğinde Değişiklik
Yapılmasına Dair Yönetmelik ile beraber elektronik ortama kayıt için istenecek bilgiler ile elektronik
kayıt işlemlerine ilişkin usul ve esasların Bakanlıkça çıkarılacak tebliğ ile belirleneceği belirtilmiştir.
Yakın bir zaman içerisinde yürürlüğe girecek olan tebliğ sonrası uygulamanın nasıl olacağı ile ilgili
sorulara cevap bulunabilecektir.
Periyodik kontrol yapacak kişi ve kuruluşlar için akreditasyon, yetkilendirme ve eğitim zorunluluğu
ile ilgili düzenlemeler iş ekipmanları esas alınarak Bakanlıkça çıkartılacak tebliğ ile belirlenecektir. Bu
tebliğde belirtilecek süre içerisinde periyodik kontrol yapacak kişilerin eğitim alması, periyodik
kontrol yapacak kuruluşların ise hizmet yeterliliği belgesi alması veya akredite olması zorunluluğu
getirilecektir.
İş ekipmanları için periyodik kontrol yapacak kişilere eğitim alma yükümlülüğü tamamlanıncaya
kadar Bakanlık tarafından geçici kayıt numarası verilecektir. Periyodik kontrol yapacak kişinin eğitim
alması ile ilgili usul ve esasları belirleyecek olan ve yakın bir zaman içerisinde yürürlüğe girecek
tebliğde yer alacak iş ekipmanlarının periyodik kontrolleri için belirlenen süre içerisinde eğitim alma
yükümlülüğünü yerine getirmeyenler ilgili iş ekipmanının periyodik kontrolünü yapamayacak ve
rapor düzenleyemeyeceklerdir.
Geçici kayıt numarası uygulaması, yalnızca Bakanlıkça pilot olarak seçilen il veya illerde
başlatılacaktır. Pilot olarak seçilen il veya iller, en geç 24.7.2017 tarihine kadar çıkarılacak tebliğ ile
belirlenecek. Pilot uygulama süresince, pilot iller dışında hazırlanan periyodik kontrol raporlarında
kayıt numarası veya geçici kayıt numarası zorunluluğu aranmayacaktır. Pilot uygulamanın
gerçekleştirildiği il veya illerde hazırlanan periyodik kontrol raporlarında geçici kayıt numarası,
Bakanlık tarafından yeterli sayılacaktır.
*İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına
Dair Yönetmelik 24.4.2017 tarihli 30047 Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
NOT: Bu çalışma yalnızca bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Bu çalışmadaki bilgilerin doğurabileceği her
türlü olumsuz sonuçtan dolayı THBB hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.